Moral ve Bozgun

Moral can değildir

Moral, ordunun dövüşmeye devam etme iradesidir. Sıfıra inen moral kimseyi öldürmez; ordunun kalmayı reddetmesine yol açar. Her kuvvet savaşa tam moralle girer.

Savaş panelinde yalnız kendi ordunun moralini görürsün. Müttefiklerinin ve düşmanın morali gizlidir; casus da öğrenemez. Karşı tarafın sinirinin kopmak üzere olduğunu ancak sahadaki kayıplara bakıp sezersin.

Moral durumları

Morali ne değiştirir?

Rahip ve evdeki garnizon

Rahip moral eklemez; kötü bir turun götürdüğü morali azaltır (Destek Birimleri). Kendi şehrinde dövüşen garnizon da kötü turlardan daha az etkilenir: sur ayaktayken ve şehir garnizonu besleyebildiği sürece (İkmal ve Lojistik). Sur yarılınca surun verdiği destek de gider.

Ordular ne zaman kırılır?

Bir turda kaybettiğin asker, ordunun o anki büyüklüğüne oranla ölçülür. Küçük kayıplar az, ağır bir tur çok moral götürür. Ordunun büyük bir kısmının tek turda düştüğü bir tur, onu olduğu yerde kırabilir.

Aynı turda düşmana verdirdiğin kayıp da sayılır, ama morali yalnız kısmen geri yükseltir. Kendi kaybından fazlasını verdiren ordu dayanır; kayıp alışverişini kaybeden taraf önce kırılır. Başa baş bir savaşta iki ordunun aynı anda çekildiği de olur.

Sonuç: yenilen ordu çoğu zaman hâlâ bir ordu iken sahadan çıkar ve sağ kalanları eve döner. Kazanan taraf da bedelini öder.

Bozgun

Morali dibe vuran ordu anında yok olmaz. Önce kırılır ve bekleyen bozgun durumuna geçer.

Bir sonraki tur sınırında yeniden bakılır; gelen yardım ve moral etkileri işlendikten sonra. O anda hâlâ kırıksa o turu dövüşmeden sahayı terk eder.

Bu iki aşamalı yapı bilerek böyledir: bir kötü tur orduyu silmez ve kırılan ordu kendisini kıran dövüşü bir kez daha yemez.

Bozgunu ne durdurur?

Bozulan birlikler kayıp değildir

Çekilen ordu yok edilmiş ordu değildir: sağ kalanlar, kalan mühimmatları ve kalan destek malzemeleriyle çıkar.

Saldıran çekilirse sağ kalanlar geldikleri yoldan eve yürür. Savunan çekilirse hiçbir yere yürümez, çünkü zaten evindedir; dövüşmeyi bırakır ve askerler şehirde kalır.

Bir savaşı kaybetmekle bir orduyu kaybetmek aynı şey değildir: vaktinde kırılan ordu geri gelir, son adamına kadar öğütülen gelmez.