Saray ve Vali Konağı

İki bina, iki şehir türü

Saray yalnız başkentte, Vali Konağı yalnız kolonilerde durur. Başkent ilk şehrindir; sonradan kurduğun her şehir bir kolonidir.

İkisi de kara parselinde durur; Saray en fazla on beş, Vali Konağı en fazla on seviyedir.

Kaç koloni?

Tamamlanmış Saray seviyesi, kurabileceğin koloni sayısıdır: Saray 1 bir koloniye, Saray 15 on beş koloniye izin verir. Yolda olan bir koloni seferi de varana kadar bir hak tutar: Saray 4 iken üç kolonin ve yolda bir seferin varsa, o sefer varmadan ya da Saray yükselmeden yeni sefer gönderemezsin.

Başkent koloni sayılmaz: yalnızca kurucu şehriyle oynayan bir oyuncu hiç koloni kurmamıştır.

Saray penceresi

Saray'a tıklayınca açılan pencerenin başında kolonilerin durur: kaç koloni kurduğun ve Sarayın kaçına izin verdiği, başkentin Saray seviyesi, her koloninin Vali Konağı ve sıradaki koloninin istediği seviye. Listenin son satırı sıradaki koloni hakkıdır; hak boşsa öyle yazar, değilse Sarayın kaçıncı seviyeye çıkması gerektiğini söyler.

Altında kuruluş bedeli ve Koloni kur durur. Koloni kuramıyorsan pencere nedenini ve neyin ne kadar eksik olduğunu söyler. Düğme dünya haritasını açar; koloniyi oradan, bir adadaki boş parseli seçerek kurarsın.

Yönetim biçimi satırında yürürlükteki biçimi ve bir değişikliğin kaç saat Yönetim Kaosu getireceğini görürsün; Seç ya da Değiştir yönetim biçimi penceresini açar. Pencerenin altındaki bina bloğu, sonraki seviyenin hangi koloni hakkını açtığını yazar. Saray bir seviye küçültülebilir ve kurduğun koloniler yine senin kalır, ama Saray tamamen yıkılamaz.

Genişleme önce öğrenilir

Sarayı kurmak için başkentindeki Meclis Evi'nin en az ikinci seviyede olması gerekir. Sarayın ilk iki seviyesi taş ve odunun yanında birer araştırma da ister: birinci seviye Örgütlü İşgücü, ikinci seviye Standart Ölçüler. Yani ilk koloniye giden yol Akademi'den geçer.

Sebebi şudur: bir şehri yönetmek ile iki şehri yönetmek aynı iş değildir. İkincisi ortak bir ölçü, ortak bir kayıt ve kendi şehrinin dışına uzanan bir düzen ister.

Saray üçüncü seviyesinden itibaren yeni bir araştırma istemez: Sarayın istediği araştırmalar bu ikisinden ibarettir. Vali Konağı ise hiçbir seviyesinde araştırma istemez. Bir seviyenin isteyeceği her şeyi, o seviyeye harcama yapmadan önce yükseltme penceresinde görürsün; pencere karşılanan şartı işaretler, eksik olanı adıyla yazar.

İlk iki koloni başka bir fiyattadır

İlk ve ikinci kolonin için kuruluş bedeli olarak yalnız Altın ödersin. Mermer, Üzüm ve Demir istemezler, bunun için pazara da ihtiyacın yoktur. Bunun nedeni harita: dünya seni hangi adaya koyduysa o ada üç özel kaynaktan yalnız birini üretir ve genişlemenin ilk adımı üzerinde durduğun toprağa bağlı olmamalıdır. Kolonistlerle yolladığın Odun ve Taş ise bedel değildir; yeni şehrin ilk stoğudur.

Üçüncü koloniden itibaren iş değişir. Kuruluş bedeli Altının yanında Mermer, Üzüm ve Demir de ister, Saray daha yükseğe çıkmalıdır ve Altın miktarı sıçrar. Kendi adanın üretmediği malzemeyi ya kolonilerinden birinden getirir ya da pazardan alırsın. İlk iki koloni bir başlangıçtır; üçüncüsü bir karardır.

Yönetim biçimi

Yönetim biçimi oyuncuya aittir: bir biçim seçersin, bütün imparatorluğun onunla yönetilir.

Her biçim bir dizi etkidir: biri Bilgi üretimini ve memnuniyeti yükseltirken asker eğitimini yavaşlatır, bir diğeri tersini yapar. İlk seçim bedavadır.

Biçimi Saray'dan açılan yönetim biçimi penceresinde seçersin. Solda her biçim resmiyle ve kaç kazanç, kaç bedel getirdiğiyle durur; yürürlükteki biçimin üstünde Şu an yazar. Bir biçime basınca sağda o biçimin büyük resmi, ne kazandırdığı ve bedeli görünür; basmak yalnızca bakmaktır, hiçbir şeyi değiştirmez. Pencerenin altı seçimin ne anlama geldiğini söyler: ilk seçim bedelsizdir ve düğmeye basınca hemen yürürlüğe girer. Bir değişiklikte hangi biçimi bıraktığın ve kaosun kaç saat süreceği yazar; düğmeye basınca ne kaybedeceğin, sefere çıkmış ordular da dâhil, bir kez daha sorulur. Kaos sürerken pencere sırada bekleyen biçimi ve ne kadar kaldığını gösterir; o arada biçim değişmez.

Düğmeye bastıktan sonra pencerenin altı ne olduğunu söyler. İlk seçimde biçim hemen yürürlüğe girer: kaos başlamaz, sefere çıkmış hiçbir ordu geri çağrılmaz. Bir değişiklikte kaosun başladığını, ne kadar kaldığını, bu arada nelerin kapalı olduğunu ve ardından hangi biçimin geleceğini okursun. İlk seçim, değişiklikle başlayan kaos ve kaosun bitip yeni biçimin yürürlüğe girmesi zile düşer, Olanlar kaydında da durur. Kaosun bitişi saatler sonra gelir, sen oyunda olmasan da; kayda basınca başkentindeki Saray açılır.

Vali Konağı ve genişleme freni

Vali Konağı

Yeni bir koloni kurmak için üç şey birden gerekir: başkentte yeterli seviyede Saray, koloninin kuruluş bedeli, ve var olan her kolonide yeterli seviyede Vali Konağı.

Üçüncüsü en çok gözden kaçandır: dördüncü koloniyi kurmak için elindeki üç koloninin hepsinde Vali Konağı'nı dördüncü seviyeye çıkarmış olman gerekir. Genişleme birleşik bir faturadır. Konak en fazla on seviyeye çıktığı için onuncu koloniden sonra da gereken seviye ondur.

Vali Konağı penceresi

Bir kolonide Vali Konağı'na tıklayınca açılan pencere sıradaki koloniyle başlar: kaçıncı koloni olduğu, yolun açık olup olmadığı ve her koloninin konağının en az kaçıncı seviyede olması gerektiği. Altında kolonilerin tek tek durur; her birinin konak seviyesi gereken seviyenin yanında yazar, yetişen koloni işaretlenir, pencereyi açtığın kent de "bu kent" diye ayrılır. Listenin altında başkentin Saray seviyesi görünür. Bir kentin adına basınca o kente gidersin.

Yol kapalıysa başlığın yanındaki kısa not nedenini söyler: kaç konağın geride kaldığını, Sarayın yetmediğini ya da kuruluş bedelinin eksik olduğunu. Koloniyi bu pencereden değil, haritada bir adadaki boş parseli seçerek kurarsın.

Pencerenin altındaki bina bloğu, sonraki seviyenin bu konağı sıradaki koloninin şartına ne kadar yaklaştırdığını gösterir; yükselen seviye inşaat bitince sayılır. Vali Konağı bir seviye küçültülebilir ve kurduğun koloniler yine senin kalır, ama konak gereken seviyenin altına inerse sıradaki koloni bekler. Konak ilk seviyesinin altına inemez, yani tamamen yıkılamaz.

Koloni bir seferdir

Adadaki boş bir parsele tıklarsan koloni penceresi açılır. Üstte seferin başkentinden hangi adaya gideceği yazar. Şartlar tamamsa pencere bunu tek satırda söyler, listeyi istersen açarsın; bir şart eksikse liste açık durur ve eksik olan en üsttedir. Kuruluş bedelinin her kalemi ayrı bir kutudadır, eksik olan kutu ne kadar eksik olduğunu yazar. Koloni kuramayacak durumdaysan pencere yine açılır ve neyin eksik olduğunu söyler.

Şartlar tamamsa koloniye bir ad verir, sefer yükünü doldurur ve Seferi başlat'a basarsın. Düğme kapalıyken yanındaki cümle ilk eksik olanı söyler: bir şart, bedelin bir kalemi, yükün en azı ya da koloninin adı. Ad harf ve rakamlarla başlayıp biter; arada boşluk, kesme işareti ya da kısa çizgi olabilir. Uymayan bir adı pencere, sen daha yazarken söyler. Şehir o an kurulmaz: kolonistleri ve yeni şehrin açılış stoğunu taşıyan bir filo yola çıkar. Şehir, filo vardığında ve arazi hâlâ boşsa kurulur.

Gemiyle giden sefer sıradan bir nakliye seferidir: kalkış şehrinde Liman ve yeterli nakliye gemisi olmalıdır. Gemiler yükü taşır, kolonistleri bırakır ve sefer başarılı olsun olmasın geri döner. Hiçbir sefer anında varmaz; kendi adandaki komşu bir parsel bile bir yolculuktur, başka bir ada denizi geçmek demektir ve daha uzun sürer. Parsel başkentinle aynı adadaysa kolonistlerin yükünü gemiler yerine yük arabaları da taşıyabilir: boşta araba varsa pencerede Taşıyıcı seçimi çıkar ve her seçeneğin altında kaçının boşta olduğunu görürsün. Araba karayoluyla gider; Liman istemez, emri verdiğin an yola çıkar. Başka bir adadaki parsele yalnız gemiler gider, arabalar denizi geçemez. Başkentte savaş sürüyorsa ya da başkent başkasının elindeyse araba yola çıkmaz. Kolonistleri bıraktıktan sonra arabalar gemiler gibi eve döner ve dönene kadar başka bir işte kullanılamaz.

Gemiyle giderken yük önce başkentin Liman'ında gemilere konur, sefer ondan sonra denize açılır. Yüklemenin ne kadar süreceği yükün büyüklüğüne ve Liman'ın seviyesine bağlıdır; Liman başka bir sevkiyatı yüklüyorsa sefer sırasını bekler. Pencere kaç geminin gideceğini, liman yüklemesini, yolculuğu ve tahmini varışı ayrı ayrı gösterir; dünyanın hızı hepsine işler. Arabayla giderken yükleme ve sıra yoktur; pencere yükleme kutusunu göstermez.

Bedel ve yük ayrı hesaplardır

Sefer yükü

Pencere en az yükü hazır doldurur; bunun dışındaki kaynaklar isteğe bağlıdır. Her satırda en az miktarı, başkentte ne kadar olduğunu ve seçtiğin miktarın yanında en çok ne kadar koyabileceğini görürsün; miktarı kaydırıcıyla, − ve + ile, sayıyı yazarak ya da Sığan ile ayarlarsın. Yükün tamamı yeni şehrin boş ambarına sığmalıdır ve bu ambar bütün kaynaklar için ortaktır: satırların üstündeki çubuk ne kadarının dolduğunu gösterir, birini artırmak ötekilere kalan yeri azaltır. Yük, boştaki gemilerin taşıyabileceğini ve başkentinin ambarında olanı da aşamaz; bir satır bu yüzden daha fazla almıyorsa nedeni altında yazar. Üçüncü koloniden itibaren ambarda yükün yanında bedelin malzemesi de hazır durmalıdır.

Varışta ne olur?

Kolonistler araziyi boş bulursa şehir kurulur ve kuruluş bedeli o an ödenir. Taşıdıkları yük yeni şehrin ambarına iner, Vali Konağı da hazır kurulmuş olarak durur; onu ayrıca inşa etmen gerekmez.

Yeni şehir başka hiçbir şey almaz. Kurucu şehirlerin aldığı başlangıç paketi bir koloniye ikinci kez verilmez: kolonistlerin taşıdığı zaten odur.

Bedel varışta ödendiği için şartlara varışta bir kez daha bakılır. Filon denizdeyken hazineyi ya da bedelin istediği malzemeyi başka bir işe harcarsan kolonistler yerine varır ama koloniyi kuramaz, yükleriyle birlikte geri döner. Bu yüzden Yoldakiler'de kolonistlerin satırı varışta ödenecek bedeli gösterir. Yolda birkaç seferin varsa satırlar, önce varanların koloniyi kurup bedelini ödeyeceğini varsayar.

Neden koloni kurulur?

Daha çok parsel: her şehir kendi parsellerini getirir. Daha çok inşaat: inşaat sırası şehir başınadır. Farklı yataklar, daha çok nüfus, daha çok vergi.

Karşılığında her koloni bir Meclis Evi'nden başlar ve kendi Ambar'ını, Taverna'sını ve savunmasını ister. Savunulamayan koloni bir yüktür.