Altın ve Vergi

Altın oyuncuya aittir

Altın sana aittir. Bütün şehirlerinin vergisi tek bir kasaya akar ve bütün ücretlerin o kasadan çıkar.

Saatlik netin şudur: boştaki yurttaşların vergisi, eksi işçi ve bilgin ücretleri, eksi ordu bakımı. Artıysa biriktiriyorsun, eksiyse eritiyorsun.

Ekonomi ekranı bulunduğun şehrin defterini açar: bu şehrin vergisini, ücretlerini, ordu bakımını ve kasaya kattığı neti. Vergi satırının altındaki çubuk, verginin ne kadarının ücretlere ve orduya gittiğini, ne kadarının şehre kaldığını gösterir. Kasadaki Altın ile bütün şehirlerinin toplam saatlik neti ekranın başında, bu şehrin netinin yanında yazar; üst şeritte de her an görünür. Aynı ekranda Halkın hâli kartı durur: halkın İhtiyacı, verginin ne kadarının toplandığı, isyan olup olmadığı, Umursamazlık, yurttaşların şehri terk edebilecek kadar huzursuz olup olmadığı ve yurttaş sayısıyla büyüme. En altta Ambar çizelgesi her malı tek satırda verir: ambardaki miktarı, saatlik üretimi ve yatağında çalışan işçiler.

Kuruluş kasası

Yeni bir oyuncu boş kasayla başlamaz: ilk şehrinle birlikte bir miktar Altın verilir.

Sebebi şu: yeni kurulmuş bir şehrin yurttaşlarının çoğu ilk sabah yataklara gider, ve işçi vergi ödemez, üstüne ücret alır, yani şehir kurulduğu gün neredeyse hiçbir şey kazanmaz. O kasa ilk bilginlerini tutman, ilk teknolojilerini alman içindir. Tek seferliktir; bittiğinde şehir kendi ayakları üstünde durur.

Vergiyi kim öder?

Yalnız boştaki yurttaşlar. Bir yurttaşı işe ya da okula gönderdiğin anda ödediği vergi durur ve sana bir ücret borcu başlar.

Yani bir işçinin gerçek bedeli, ücreti artı kaybettiğin vergidir. Bilgin daha da pahalıdır.

Boştaki yurttaşın verdiği vergi sabit değildir. Halk memnun değilse (İhtiyaç ve İsyan) ya da seni uzun süredir görmediyse (Umursamazlık) vergiden bir pay eksik toplanır; ücretler ve ordu bakımı ise olduğu gibi kalır.

Ordu ne götürür?

Her birlik saatlik bakım ister, ve bir askerin bedeli nerede durduğuna bağlıdır: evinde normal, seferde iki katı, bir şehri işgal ederken üç katı. Hangi ekrana bakarsan bak, gördüğün bakım hazineden çıkan rakamdır: dünyanın hızı ve bakımı ucuzlatan araştırmalar o rakamın içindedir.

Surun burcuna çıkardığın okçular evindedir ama evdeki ordudan pahalıya gelir: bakımları, savaş olmasa da, bir çarpanla ödenir. Burcu doldurmak savunmanın oklarını sertleştirir, hazineyi de her saat biraz daha eritir; çarpanı Surlar ve Kuşatma gösterir.

Altın gemi ve araba da alır

Altın ücrete ve bakıma gittiği gibi nakliyeye de gider: nakliye gemisi de yük arabası da Altın ister, emri verdiğin an kasadan düşer. Kasa yetmiyorsa emir bütünüyle geri çevrilir. Gemiler bunun üstüne her saat biraz bakım da ister, ama küçük bir filo bundan muaftır: elindeki ilk gemilerin bakımı yoktur, bakım yalnız o sayıdan sonraki gemilere ödenir. Arabanın bakımı hiç yoktur; Altını bir kez, fiyat olarak gider. İlk birkaç taşıyıcı Altın istemez; yeni kurulan bir şehir de limanına gemi koyabilsin diye Altın ancak sonrakilerde başlar.

Altınım biterse?

Ödenmeyen işini bırakır

Kasan sıfırın altına inmez. Ama maaş alamayanların küçük bir kısmı her aralıkta görevini bırakır ve sıradan yurttaş olur. Her biri artık vergi öder ve maaş istemez, yani her firar kasana iki yönden yardım eder. Hesaplar dengelendiği an firar durur. İlk firar kasa boşaldıktan bir aralık sonra gelir; küçük bir grup bile her aralıkta en az bir kişi kaybeder, yani iflas er geç biter.

Kimse ölmez: firar eden şehirde kalır, nüfusun aynıdır. Beklemek zorunda da değilsin: bir yurttaşı işten kendin çekmek aynı sonucu hemen verir, ve hangi işin gideceğine sen karar vermiş olursun.

Pro: bütün şehirler iki tabloda

Pro üyeysen Ekonomi ekranı Bütün kentler görünümünde açılır: bütün şehirlerinin altını ve malları iki tabloda, şehir şehir alt alta durur. Üstte üç kutu vardır: kasandaki Altın, bütün şehirlerinin saatlik neti ve bütün yurttaşlarından toplanan vergi. Altın tablosunda her satırda şehrin vergisi, ücretleri, ordu bakımı ve neti yazar; verginin ne kadarının ücretlere ve orduya gittiğini, ne kadarının şehre kaldığını bir çubuk gösterir. Giderleri vergisini aşan şehirde çubuk çizilmez, yerine giderler vergiyi aşıyor yazar. Mallar tablosunda her şehrin her malı için üstte ambardaki miktar, altında saatlik üretim durur; kimsenin kazmadığı malın altında çizgi vardır, kazılıp da üretilemeyen malın altında ise durdu yazar: ambar dolmuştur ya da korsanlar o yatağı tutuyordur. En sağdaki çubuk ambarın ne kadar dolu olduğunu gösterir; her şehrin ambarı kendisinindir, mallar şehirler arasında kendiliğinden paylaşılmaz.

Bakman gereken şehirler iki tablonun da en üstüne çıkar, nedeni de tabloların üstündeki Bakman gereken kutusunda yazar: şehir vergisinden fazlasını harcıyor, ambarı dolu ve üretim durmuş ya da korsanlar bir yatağı tutuyor; kasa boşalmış, ücretli yurttaşlar boşta bekliyorsa o da en başta yazar. Bunun dışında bulunduğun şehir ilk sıradadır. Bir şehrin satırına ya da adına basınca o şehir seçilir ve Ekonomi ekranı yukarıda anlatılan Bu kent görünümüne geçer; Bütün kentler'e istediğin an dönersin, son seçtiğin görünümü tarayıcın hatırlar. Pro değilsen Ekonomi ekranı hep bulunduğun şehrin sayfasıdır; anahtar sende de görünür, ama Bütün kentler seçeneği seni Pro sayfasına götürür. Tablolardaki her sayı o şehrin kendi sayfasındakinin aynısıdır; ordu bakımı da hazineden çıkan rakamdır. Pro yalnız hepsini bir arada gösterir, oyunda sana bir üstünlük vermez.