İşgal

İşgal nedir?

Bir şehre saldırı iki amaçtan biriyle çıkar ve emri verirken sen seçersin: Yağmala ya da İşgal et.

İşgal, kazanılmış bir saldırıdan sonra ordunun şehirde kalmasıdır. Geçici askerî denetimdir; ne kadar süreceğine işgalci karar verir.

Yağma ve işgal

İşgal ne zaman başlar?

İşgalci ordu

Orada kalır: kendiliğinden eve dönmez, ışınlanmaz ve Ordu ekranındaki emirlerle başka bir yere gönderilemez; onu geri çekme ve işgali bitirme emirleri işgal panelinde, üsten sefer emri ise hedef şehrin penceresindedir. Ordu ekranında İşgalde yazar.

O ordu bağlıdır: ordu ekranından başka bir şehre saldıramaz, başka bir savaşa katılamaz ve kendi şehrinde boşta görünmez. Şehirden yalnız aşağıda anlatılan üs seferiyle çıkabilir; bu sefer başka bir şehri yağmalamak için de olabilir, işgal etmek için de. Bir şehri tutmanın bedeli budur.

Mühimmatı ve destek kapasitesi neyse odur: işgal kimseyi doldurmaz, kimseyi iyileştirmez.

Şehri tutmak pahalıdır: işgal başladığı andan itibaren ordu en yüksek bakım oranını öder; işgal bitince seferdeki orana iner, ancak eve varınca normale döner. İşgalin bundan başka sürekli bir bedeli yoktur (Ordunun Bakımı). İşgal panelinde bu kuvvetin saatte kaç Altına mal olduğu yazar. Bu, hazineden gerçekten çıkan tutardır: ordunun bakımını ucuzlatan bir araştırman varsa oradaki sayı da onu içerir.

Parası ödenmeyen işgal ordusu da firar eder: hazine boşken şehri tutan askerler, evdekilerle aynı oranda ve aynı aralıkla azalır. Firar eden asker ölmez, kendi şehrinde yurttaş olur.

Birden fazla oyuncu işgal için gelip birlikte kazanırsa şehri, ilk kuvveti şehre ilk varan tutar; aynı anda varmışlarsa emri önce verilen. Öbürleri şehre bağlanmaz: yağmaya gelen ganimetini alıp döner, işgale gelen eli boş eve döner.

Garnizonu değiştirmek

Şehri tutan, oraya bu işgal için gelmiş bütün kuvvetlerindir. İşgal sürdükçe bu garnizonu büyütebilir ya da bir kısmını eve gönderebilirsin.

Takviye göndermek sıradan bir sevktir: Ordu ekranında Yeni emir'i açıp Asker sekmesinde hedef olarak işgalindeki şehri seçersin, ya da adada o şehre tıklayıp Birlik sevk et dersin. Garnizona takviyeyi yalnız şehri tutan oyuncu gönderir; müttefiklerin ise şehri tutmana yardım edecek kuvvet yollayabilir (İttifaklar). Takviye yolda seferdeki oranı, garnizona katıldığı andan itibaren işgal oranını öder. Yoldaki takviyeler işgal panelinde varış saatleriyle yazar. Şehrin sahibi de kendi şehrine doğru gelen takviyeyi, bir saldırı gibi, yaklaşık büyüklüğüyle görür.

Takviye vardığında işgal bitmişse kapıda beklemez: geldiği yoldan eve döner, kaybı yoktur.

İşgal panelinde garnizon kuvvet kuvvet yazar. Bir kısmını geri çek ile bir kuvvetin askerlerinin bir kısmını eve gönderirsin; gidenler toparlanıp geldikleri yoldan döner, kalanlar şehri tutmaya devam eder. Başka bir adadaysa gemiler ikiye paylaştırılır; hem gidenleri hem kalanları taşımaya yetmiyorsa emir verilemez.

Şehri tutacak son savaşçıyı geri çekemezsin ve savaştaki bir kuvvet emirle çekilmez. Hepsini bırakmak istiyorsan işgali sona erdir.

Üsten yağma

İşgal ettiğin şehir bir ileri üstür ve kara harekâtı için evinin yaptığı her şeyi yapar. Üsten sefer haritadan verilir: hedef şehrin penceresinde Üsten yağmala'ya basar, Nereden listesinden hangi üsten ve garnizondaki hangi kuvvetle gideceğini seçersin. Hedef üssün kendi adasında da olabilir, denizin ötesinde de. Ne için gidiyor kartlarında Yağmala ile İşgal et arasından birini seçersin. Emirden önce hedefin kimin şehri olduğu, yağmada şehrin sahibine ödenecek komisyonun oranı, seferin sonunda ne olacağı, yolun karadan mı denizden mi gittiği ve kolonun nereye döneceği yazar. Yolculuk üssün durduğu yerden ölçülür. Askerler kendi şehrinin askeri olarak kalır; yolda ve savaşta seferdeki bakımı öder.

Garnizonun bir kısmını da tamamını da gönderebilirsin: şehir boş bir garnizonla işgal altında kalır ve kolon oraya döner, ama boş şehri tutan kimse olmadığı için o sırada çıkacak bir isyan ya da kurtarma onu hiç savaşmadan alır. Şehir için savaş sürerken emir verilemez. Başlangıç korumasındaki bir oyuncunun şehri yağmalanamaz; yağma senin korumanı harcar ve bunu emirden önce onaylarsın. Reddedilen emir hiçbir şey harcamaz.

Denizi geçmek gemi ister ve o gemiler kuvvetin kendi gemileridir: üsse yürüyerek gelmiş bir kuvvet denize açılamaz, çünkü üs içinde durduğu şehrin limanını sana vermez. Aldığın şehir bir sonraki üs olur; sağ kalanlar orada kalır ve masraflarını yine aynı şehrin öder. Seferi kaybedersen sağ kalanlar çıktıkları üsse döner; o üs sen yokken elden çıktıysa kolon dağılır: bir süre ne sevk edilebilir, ne savunmaya sayılır, ne de bir taşımaya verilir, sonra hepsi masrafını ödeyen şehirde toplanır. Savaşta ölenler ölmüştür. Aynı şehri sonradan yeniden işgal etmiş olman kolonu kurtarmaz.

Üssün kendi adasında ganimeti yük arabaları taşır: arabaları üsse bir takviyeyle götürürsün, deniz aşırı da olsa; araba götürmeyen yağma bir şey getirmez. Denizin ötesindeki bir hedefte ise ganimeti, evden çıkan bir deniz aşırı yağmada olduğu gibi, gemilerin askerlerle dolmayan ambarı taşır (Yağma). Üsten yağma esir almaz; ne getireceğini mal ile Altın arasında iki kaydırıcıyla ya da üç hazır dağılımdan biriyle bölersin.

Yağma çıktığı işgale döner. Üs hâlâ seninse garnizona katılır ve ganimet orada bölünür: her kaynaktan ve Altından şehrin sahibinin komisyonu aşağı yuvarlanarak ayrılır (mal şehrin deposuna, Altın hazinesine gider); kalan mal üs deposuna, kalan Altın senin hazinene girer. Sığmayan kaybolur ve sana söylenir. Bu bölme bir kez olur. Şehrinde duran müttefiklerin de buradan yağmaya çıkabilir. Onların yağması da şehrin sahibine komisyon öder, ama senin oranından değil, müttefik şehrinden çıkan her yağmanın ödediği daha yüksek orandan; sana hiçbir şey ödemez (İttifaklar).

Yağma dönmeden işgal biterse (aynı şehri sonradan yeniden işgal etmiş olsan bile) kuvvet üsse vardığında gerçek bir yolculukla eve devam eder ve ganimetin tamamı onunla eve gelir. Başka bir adadan gelmiş bir kuvvet yağmaya ancak askerlerini ve arabalarının dolu yükünü eve taşıyacak kadar gemiyle çıkabilir; kalanlar da kendilerini taşıyabilmelidir, yoksa emir verilemez. Bu gemiler için üsse takviye gönderirken ek gemi ekleyebilirsin. Oranlar Yağma Çizelgesi'nde yazar.

Üsten savunma ve taşıma

Garnizonun bir kısmını üssün adasındaki başka bir şehre yürüterek de gönderebilirsin. Üsten savunmaya gönder, adadaki bir şehirde süren savaşın savunmasına asker yollar: bir yabancının kuşatmasına, kendi şehrine yapılan kuşatmaya ya da tuttuğun başka bir şehirde çıkan isyana ve kurtarmaya. Birlik orada öbür savunucularla birlikte durur, savaş bitince çıktığı şehre dönüp garnizona yeniden katılır. Döndüğünde o şehir artık elinde değilse (isyan kazandıysa, şehir kurtarıldıysa ya da işgali bıraktıysan) birlik dağılır ve bir süre sonra masrafını ödeyen şehirde toplanır.

İşgalden asker taşı, tuttuğun başka bir şehrin garnizonuna kalıcı olarak asker götürür. Birlik varınca oradaki garnizona katılır; bir gün eve dönerken de oradan yola çıkar. Varmadan o işgal biterse kapıdan geri dönüp eve gider.

İkisinde de askerler kendi şehrinin askeri olarak kalır ve bakımlarını o şehir öder. Savaştaki bir kuvvetle ya da şehir için savaş sürerken bu emirler verilemez. Adaya bakarken şehir listesinden tuttuğun bir şehri seçersen ada sayfasından çıkmazsın: o şehir seçili kalır ve adadaki pencerelerin emirleri oradan verilir. Kendi şehirlerinden birini seçince emirler yine evden çıkar. Saldırı, kurtarma ve sevk pencerelerinin Nereden listesinde de kendi şehirlerinin ardından işgal ettiğin şehirler, içlerindeki kuvvetlerle birlikte yer alır; birini seçince emir o üsten gider. Kurtarmayı da üsten gönderebilirsin: kazansa da kaybetse de kolon savaştan sonra üsse döner. Müttefik şehirlerinde duran kuvvetlerin de saldırı ve sevk pencerelerinin listesinde yer alır ve aynı adada yürüyebilir ya da savunmaya gidebilir (İttifaklar).

Üs deposu

Üs deposu senindir ve şehrin kendi deposundan ayrıdır; bütün kaynaklar için tek ve ortak, sınırlı bir kapasitesi vardır. İşgal panelinde içinde ne olduğunu, ne kadar yer kaldığını, komisyon oranını ve şimdiye kadar ödenen komisyonu görürsün. Müttefikinin kendi şehrinde duran üste böyle bir depo yoktur; oradan çıkan yağmanın payını gemilerin kendiliğinden eve götürür (İttifaklar).

Depoyu eve gerçek gemilerle getirirsin: Limanı olan bir şehrini ve neyi ne kadar alacağını seçip Gemi Gönder dersin; kaç gemi gerektiği, o şehirde kaç geminin boşta beklediği ve tek yön yolculuğun ne kadar süreceği emirden önce yazar. Gemiler üsse vardığında yükler, eve döndüğünde boşaltır; şehrinin deposuna sığmayan kaybolur. Gemi gönderdiğin mal o yolculuğa ayrılır, başka bir gemi onun için gönderilemez.

İşgal biterse (sona erdirsen de, kaybetsen de) depoda kalan her şey şehrin sahibine geçer; şehrin deposuna sığmayan kaybolur ve ne kadarının geçip ne kadarının kaybolduğu ikinize de bildirilir. İşgali Sona Erdir düğmesi bunu, depodaki miktarla birlikte, emirden önce söyler. Gemiler üsse işgal bittikten sonra varırsa boş döner.

Şehrin sahibi işgal panelinde bu işgal sürerken aldığı komisyonu görür: işgalcinin yağmalarından gelenle, işgalciye yardım eden müttefiklerin yağmalarından geleni bir arada. Üs deposunu ve işgalcinin emirlerini görmez.

Teslim olmuş birlikler

Savunan beyaz bayrak çektiyse savaş fazladan bir tur dövüşülmeden biter ve işgal başlar. Teslim olan askerler ölmez, bozguna uğramaz ve düşmanın olmaz: kendi şehirlerinde, kendi sahiplerinin askeri olarak kalırlar.

Ama işgal sürdükçe kullanılamazlar. Ordu ekranında Teslim Olmuş Birlikler olarak görünürler: sağdırlar, senindir, hazır değildirler.

Savaşarak alınmış şehir

Dövüşerek yok edilen ya da kırılıp çekilen bir garnizon zaten sahada değildir. İşgal savaşın sonucunu olduğu gibi devralır ve kimseyi diriltmez: teslim olmuş birlik yalnız gerçekten teslim olmuş olanlardır.

Şehrin sahibi ne yapabilir?

Şehrinde nasıl görünür?

Şehrine girdiğinde İşgal altında yazar ve şehri kimin tuttuğu görünür. Tıklayınca açılan kartta şehrin hâlâ senin olduğunu, teslim olmuş birliklerini, sivil taşıma hakkından ne kaldığını, neyin sürüp neyin durduğunu okursun; isyan emri de bu karttadır. Kent haritasında da işgalcinin ordusu görünür: kentin dışında ordugâhları, agoranın yanında bir nöbet yeri, limana inen yolda yürüyen askerleri. Ordu ekranının Kara tarafındaki İşgalci birlikler sekmesinde kentini tutan ordunun birliklerini tek tek görürsün; Ayaklan düğmesi de oradadır.

Adada işgal altındaki şehrin meydanında işgalcinin çadırları durur, üstünde de onu tutan oyuncunun adı yazar; kaç askerle tuttuğu yazmaz. Adada kenti olan öbür oyunculara da bildirim gider: kimin şehri, kim tarafından işgal edildi.

Tuttuğun şehri görmek

Sokaklarını işgal ettiğin ya da limanını tuttuğun şehirler, şehir listende kendi şehirlerinin altında Üslerin başlığıyla durur; her satırda "işgalde" ya da "limanı tutuluyor" yazar. Ordu ekranındayken birine basarsan ekran o şehre döner ve oradaki kuvvetini gösterir (Ordu Ekranı). Başka bir ekrandan basınca o şehri olduğu gibi görürsün: binaları ve seviyeleri, tanrısı, anıtı. Deposu, üretimi, inşaat kuyruğu ve askerleri sahibinindir; orada görünmez, haritada da hiçbir şey açılmaz.

Aynı ekranın üstünde şehrin sahibi yazar. Altında tuttuğun her yerin kendi satırı vardır: sokaklar ya da liman, hangi günden beri tuttuğun ve aradan ne kadar zaman geçtiği. Satırın sağındaki İşgali bitir… sokakları, Limanı bırak… limanı bırakır. Düğmeye basınca o satır uyarıya döner ve ne olacağını madde madde sayar. Onaylamazsan Vazgeç satırı eski hâline getirir. İki emir de ordu ekranındakiyle aynıdır. Elindeki son yeri bırakınca ordu ekranına dönersin.

Sivil taşıma hakkı

İşgal altındaki şehrin ticareti sürer ama sınırsız değildir: şehirden çıkan ve şehre gelen kaynak aynı sivil taşıma hakkını kullanır. Hak belirli bir yük tutar ve oyun saati başına belirli bir miktar kendiliğinden dolar; değerler Yağma Çizelgesi'nde yazar. Gece sıfırlanmaz, beklemek yeter.

Hakkı kullananlar yalnız senin emirlerindir: bu şehirden gönderdiğin kaynak, bu şehre başka şehrinden gönderdiğin kaynak (iki şehir de işgal altındaysa ikisinin hakkı birlikte düşer), bu şehirdeki pazar emirlerinin teslimatları ve bu şehirden çıkan koloni filosu. İşgalcinin üs deposu ve komisyon teslimleri bu hakkı kullanmaz. Başka bir oyuncunun (işgalci dahil) bu şehre hediye göndermesi gönderimden önce reddedilir; onay istenmez.

Hak gönderim anında düşer, varışta tekrar düşmez; gönderim başarısız olursa hiçbir şey düşmez. İşgal başladığında yolda olan gönderiler etkilenmez. Emir formu kalan hakkı, tam hakkı, dolum hızını ve bu yükün ne zaman gönderilebileceğini gösterir; tam haktan büyük bir yük tek seferde gönderilemez.

Pazarda açık emir hak ayırmaz. Eşleşme anında, iki uçtan işgal altında olan şehrin hakkı yetmiyorsa emir yetebildiği kadar dolar, kalan kısmı açık kalır ve hak doldukça sonraki eşleşmelerde dolar; pazar ekranı bunu söyler. Hak şehre bağlıdır: işgal bitip hemen yeniden başlasa bile boşalmış hak yeniden dolu başlamaz. Üretim, inşaat ve asker eğitimi normal sürer.

Bunların hepsi başkentin için de geçerlidir: başkentin işgalinin ayrı bir cezası yoktur; tırmanan sayaç, imparatorluk çapında üretim cezası, zorla hükümet değişimi ya da zorla başkent taşıma da yoktur. Koloniyle ilgili tek ek sonuç şudur: işgal altındaki başkentten çıkan koloni filosunun yükü de sivil taşıma hakkına tabidir. Asgari yük hakka sığar, yani işgal altındayken de koloni kurabilirsin; fazladan yük yüklersen hakkın dolmasını beklersin ve bir hakkın tümünden büyük bir yük hiç yola çıkamaz.

Şehri kurtarmak

İşgal altındaki bir şehre sıradan bir saldırı gönderilemez; şehri sen tutuyorsan da, ittifak arkadaşın tutuyorsa da. Emri sunucu baştan reddeder. Yağma ya da işgal için yola çıkmış bir ordu, vardığında şehir işgal altındaysa (ya da hedefle yolda ittifak kurulduysa) savaşmadan geri döner: ganimet alınmaz, bir müttefik üssüne komisyon ödenmez. Tuttuğun bir üsten yağmaya çıkmak ayrı bir kuraldır ve serbesttir; yasak olan, tutulan bir şehri hedef almaktır. Şehri kurtarmanın iki yolu vardır ve ikisi de şehri tutan işgal kuvvetiyle savaşır; şehrin sahibiyle savaşmaz.

İsyan. Şehrin sahibi, şehirdeki serbest birliklerine ayaklanma emri verir: görevde olmayan ve teslim olmamış birlikler. Emir şehrindeki İşgal altında kartındadır; kart ayaklanırsa kimlerin savaşacağını yazar, Ayaklan deyip onaylayınca savaş açılır. İsyanı beyaz bayrakla bırakabilirsin; ilk çarpışmadan önce bırakırsan kimse ölmez. İşgal sırasında yeni eğitilen birlikler de sonraki turlarda isyana katılır. İsyanda iki taraf da sur kullanamaz. Teslim olmuş birlikler şehir kurtulana kadar bağlı kalır ve savaşmaz. Başka bir şehrinden buraya sevk ettiğin birlikler isyana katılmaz; onlar kendi şehirlerinin hesabındadır.

Kurtarma. Kurtarma haritadan gönderilir: adada şehre tıklar, açılan pencerede Kurtarma gönder'e basar ve hangi şehrinden gideceğini seçersin. Kurtarma bir saldırıdır: başlangıç korumanı harcar ve bunu emirden önce onaylarsın; reddedilen emir korumanı harcamaz. Şehrin sahibi başka bir şehrinden, sahibin ittifakındaki oyuncular ve sahibiyle dostluk anlaşması olanlar gönderebilir; işgalcinin ittifakındakiler gönderemez. Kurtarma şehre varınca içeriden biri kapıyı açar: kimse surla karşılaşmaz, işgal kuvveti de surun arkasında durmaz, yani kuşatma makinesi gerekmez. Kapı açılınca şehir ayaklanır ve şehirdeki serbest birliklerin kurtarmanın yanında savaşır; kurtarmayı bir müttefikin göndermiş olsa da böyledir. Kurtarma, gönderildiği işgale bağlıdır: o işgal bitmişse kapıdan geri döner ve başka bir işgale saldırmaz. Başlangıç koruması bir işgali kurtarmaya karşı korumaz. Şehir işgal edildiğinde dışarıda olan ordun da eve dönünce kendiliğinden bir kurtarma olur: kapıda işgalciyle savaşır. Kazanırsa işgal biter ve ordu evine girer; kaybederse sağ kalanlar dağılır ve bir süre sonra şehirde toplanır, bir daha kapıda savaşmazlar.

Bir şehir için aynı anda tek savaş olur. İsyan sürerken varan kurtarma o savaşa katılır ve bir sonraki turda saflara girer. Kurtarmanın açtığı savaş da bir isyandır: şehirde o an serbest birlik yoksa da kapı açılır, savaş sürerken serbest kalan birlikler sonraki turlarda katılır. Bu yüzden şehir için savaş sürerken isyan emri verilemez, çünkü şehir zaten ayaklanmıştır. Kurtarmanın varışıyla isyan emri aynı ana denk gelirse önce kurtarma varır ve kapıyı açar. Savaş açıldığında garnizonda olan takviyeler savaşa girer, savaş sürerken varanlar ise vardıktan sonraki turda katılır. Garnizondaki her kuvvet kendi şehrinin hesabıyla savaşır; kayıpları o şehirden düşer.

Şehrin için taraf olmadığın bir savaş sürüyorsa onu şehrindeki İşgal altında kartından, Savaşı izle ile açarsın. Savaşın türünü, turunu, sıradaki çarpışmayı, iki tarafta kaç kuvvet olduğunu ve kaçının sahadan çekildiğini, sonunda da sonucu görürsün; orduların gücü ve kadrosu sana gösterilmez.

Kazanılırsa işgal biter, teslim olmuş birlikler serbest kalır, işgal kuvvetinin sağ kalanları toparlanıp eve döner. Ganimet alınmaz, şehri kimse işgal etmez, şehrin sahibi değişmez. Kaybedilirse işgal sürer ve teslim olmuş birlikler bağlı kalır. Savaş sürerken işgalci işgali emirle bitiremez ve garnizondan asker çekemez; savaşı bırakmanın yolu beyaz bayraktır.

İşgal nasıl biter?

İşgalci sona erdirir; başka kimse yapamaz. İşgali Sona Erdir deyip onaylayınca işgal biter, teslim olmuş birlikler serbest kalır (aynı askerler, aynı sayıda, kimse iyileştirilmeden) ve şehir yeniden ordu çıkarabilir. Üs deposunda kalan yük şehrin sahibine geçer.

İşgal, şehirde onu tutacak savaşabilen tek bir asker kalmadığında da biter. Şehri kuşatma makineleri de tutabilir, ama Hekim, Rahip ve Mühendis gibi destek birlikleri, yük arabaları ve gemiler tek başlarına tutamaz; geriye yalnızca onlar kalırsa işgal biter ve onlar eve yürür. Bunu kendi emrinle boşaltmak başkadır: garnizonun tamamını sefere gönderirsen işgal sürer, çünkü kolonun döneceği bir yer olmalıdır.

İşgal, şehri kurtarmak için verilen bir savaşı işgal kuvveti kaybedince de biter. Bu durumda da teslim olmuş birlikler serbest kalır ve sağ kalan işgalciler eve döner.

İşgalci ordu ışınlanmaz. Önce toparlanır, sonra geldiği yoldan eve yürür; ordu ekranında bu süre Toparlanıyor olarak görünür. Şehir başka bir adadaysa toparlandıktan sonra bir de gemiye biner, sonra denize açılır. Eve vardığı an ordu yeniden kullanılabilir.

İşgal raporu

İşgal seferinin raporu iki ayrı soruyu ayrı ayrı yanıtlar: işgal kuruldu mu (bu savaşın sonucudur ve hiç değişmez) ve şehir bugün hâlâ elde mi. İkincisi bugünün durumudur; işgal sona erdiğinde bu satır değişir, savaşın sonucu değişmez.

İşgalin nasıl kurulduğu da yazılır: şehir alındığı için mi, yoksa savunan teslim olduğu için mi. Kuruldu yazmıyorsa sefer işgal için çıkmış ama şehri tutamamış demektir; böyle bir raporda yağma bölümü hiç görünmez, çünkü işgal seferi yağma getirmez.

İşgal ne değildir

Fetih değildir, yağma değildir, vergi değildir. İşgalci şehrin üretiminden, hazinesinden ya da ambarından pay almaz.

İstihbarat da değildir: işgalci şehrin kaynaklarını, Altınını ya da gizli yapılarını göremez; görmek isteyen casus gönderir. Hedefte inşaat yapamaz, yıkamaz, ambarı ya da kışlayı kullanamaz.

Limanı tutmak da değildir. Sokakları tutan ordu şehrin suyunu tutmaz ve şehrin savaş gemileri denize açılmaya devam eder. Limanı tutmak ayrı bir emirle kurulan ayrı bir denetimdir ve aynı şehirde ikisi birden olabilir: Liman İşgali.