Surlar ve Kuşatma

Sur ne yapar?

Şehir Suru bir birlik değildir: asker almaz, nüfus yemez, vurulmayı bekleyen bir yapıdır.

Sur ayaktayken şehir kapalıdır: kimse içeri girmez, kimse dışarı çıkıp dövüşmez. Dışarıdaki piyade de atlı da içerideki askere yürüyemez; içerideki piyade ve atlı da kapıdan çıkıp saldırmaz. Surun arkasındakilere ancak surun üstünden atılan ok ulaşır ve sur o oktan çok azını geçirir. Savunanın ateşi ise sura en yakın olanı bulur: önce saldıranın ön hattını, sonra kanadını; arkadaki menzilli saf, önündekiler ayaktayken vurulmaz. Surun dibindeki makinelere yalnız burçtakiler atar. Surun kendisi de hasar yer: bir bütünlüğü ve bir direnci vardır; direnç, gelen darbenin ne kadarının taşa işlediğini belirler.

Sur seviyesi yükseldikçe hem bütünlük hem direnç artar.

Bu kural iki taraf için de aynıdır; kimin ne yaptığı aşağıdaki çizelgede yazar.

Garnizon sınırı

Bir surun arkasında duran savunan birlik sayısının bir sınırı vardır. Sınırı Meclis Evi'nin ve Şehir Surları'nın her seviyesi büyütür; kaç olduğunu Meclis Evi penceresindeki Garnizon satırı yazar. Birlik sayılır, büyüklüğü sayılmaz: Helepolis de hoplit de bir birliktir.

Bir turun başında savunan taraf bu sınırdan kalabalıksa o tur sur yokmuş gibi açık sahada dövüşür: sur kimseyi korumaz, o tur hasar da almaz. Kayıplarla sınırın altına inince sur yeniden devreye girer. Savaş raporu bu turları ayrıca işaretler. Kuşatma başladığında hesaplanan sınır savaş boyunca değişmez. Limanların suru olmadığı için deniz savaşında böyle bir sınır yoktur.

Sur şeması

Okçular surun üstünden atar, kuşatma makineleri taşa vurur; geri kalan herkes surun iki yanında bekler.

Sur ayaktayken kim ne yapar?

Sur ayaktayken yakın dövüşün iki yönde de yolu kapalıdır. Ateş ise geçer, ama herkesinki değil. Bir kuşatmanın tur tur nasıl aktığını Örnekler makalesinde okuyabilirsin.

Bir bakışta

Gedik

Sur bütünlüğü sıfıra indiği turda gedik açılır. O turun tamamında örtü hâlâ geçerlidir: herkes turun başındaki sahaya göre dövüşür.

Bir sonraki turdan itibaren örtü biter ve sur evresi sona erer: bütün saflar, kanat da dahil, açık sahadaki gibi dövüşür. Gedik saldıranın moralini yükseltir, savunanınkini ağır biçimde düşürür.

Sur bir daha kendiliğinden onarılmaz. Savaş bitene kadar gedik açıktır; sonraki savaş kapı sapasağlamken başlar. Savaş sürerken biten yeni bir sur seviyesi o savaşa katılmaz: savaş, başladığı surla sürer.

Burç

Burç, surun üstünde okçuların ateş ettiği yerdir. Sur ayakta durdukça menzilli birliklerinin bir kısmını oraya çıkarabilirsin; yakın dövüşenler ve kuşatma makineleri çıkamaz. Burçtaki yer sur yükseldikçe büyür ve savaş sahasına eklenir: burçtaki asker menzilli safta yer tutmaz, böylece yer bulamayıp rezervde bekleyecek okçular da dövüşe katılır.

Yüksekten attıkları için burçtakiler biraz daha sert vurur. Bunun bedeli bakımdır: burçtaki askerin bakımı bir çarpanla ödenir, savaş olsun olmasın her saat. Kimin çıkacağını Şehir Surları penceresinde, her menzilli birlik için ayrı bir kaydırıcıyla seçersin. Kaydırıcı, şehirde duran asker ve burçta kalan yer kadar ilerler.

Burçtakiler hatta sayılır: atarlar, vurulurlar ve oklarını harcarlar. Burçta ölenin yerine her tur aynı birlikten bir başkası çıkar: o birlikte şehirde yeterince asker kaldıkça burç seçtiğin sayıda kalır. Gedik açıldıktan sonraki turda burç yoktur; oradakiler kayıp vermeden iner ve kendi saflarında dövüşür ya da rezervde bekler. Birlik seferle ya da kayıpla seçtiğin sayının altına inerse burçtaki yeri de kendiliğinden azalır; suru küçültür ya da yıkarsan yeni yere sığmayanlar iner.

Şehrinde duran müttefik birliklerini burca atayamazsın, ama savaşta senin seçiminden boş kalan yeri onlar kendiliğinden doldurur ve yükseklikten onlar da yararlanır. İşgal altındaki bir şehir için verilen savaşta ise sur da burç da kullanılmaz. Savaş raporu, her turda burçtan kimlerin dövüştüğünü gösterir.

Burçtaki yer

Çizelge, her sur seviyesinde burçta yurttaş cinsinden ne kadar yer olduğunu gösterir; altında burçtaki askerin saldırısına eklenen payı ve bakımının çarpanını bulursun. Kuşatma, başladığı andaki burçla sürer: savaş sırasında yükselen sur burcu büyütmez. Çizelge bir yerde biter, sur bitmez: son seviyesi yoktur ve burçtaki yer sonraki her seviyede aynı kadar artar.

Surun dibi

Bütün kuşatma makineleri (Koçbaşı ve Chelone da, Mancınık ve Oxybeles de) sur ayaktayken surun dibinde çalışır; aralarındaki fark yalnız güçtedir. Orada burçtaki okçuların hedefidir: burçtakilerin ateşinin bir payı onlara döner. Burçta olmayan, surun arkasında duran okçular dibi göremez; burçta kimse yoksa dibe kimse ateş etmez.

Bu yüzden burç koçbaşını yavaşlatır ama durdurmaz. Yeterince koçbaşı getiren sura geçer; birkaç koçbaşıyla gelen ise burçtaki okçulara yem olur. Kendi okçularını surun üstünden attırıp önce burçtakileri susturmak koçbaşlarına yarar. Chelone'nin damı oklara karşı korur: aynı ateşten çok daha az zarar görür.

Makineye karşı makine

Atış makineleri hedef seçerken önce düşmanın makinelerini arar. Şehrindeki Oxybeles, kuşatmacının Mancınığına ön hattan önce döner; aynı bedeldeki iki atış makinesi birbirini yaklaşık eşit ölçüde yok eder. Sur ayaktayken bu karşılaşma olmaz: kuşatmacının makineleri surun dibindedir ve yalnız burçtakilerin işidir; surun içindeki makineler sıradaki safa atar.

Koçbaşı karşılık veremez. Sur yıkıldıktan sonra sahadaki bir koçbaşı, makinelerin ateş edeceği bir hedeften başka bir şey değildir: yine insana vurmaz, ama artık vurulabilir.

Kuşatma makineleri

Birim	Saha	Saldırı	Savunma	Sura karşı	Nüfus	Bina	Araştırma	Mühimmat
Koçbaşı	Kuşatma safı	100	90	90	4	Kuşatma Atölyesi sv. 1	Kuşatma Sanatı	—
Oxybeles	Kuşatma safı	180	45	45	2	Kuşatma Atölyesi sv. 5	Burulma Mühendisliği	Kargı × 18
Taş Atıcı	Kuşatma safı	160	70	80	3	Kuşatma Atölyesi sv. 10	Burulma Mühendisliği	Gülle × 15
Ballista	Kuşatma safı	205	65	61	3	Kuşatma Atölyesi sv. 15	İleri Burulma	Kargı × 15
Mancınık	Kuşatma safı	230	90	161	4	Kuşatma Atölyesi sv. 21	Ağır Atış Makineleri	Gülle × 12
Helepolis	Kuşatma safı	260	170	247	8	Kuşatma Atölyesi sv. 28	İleri Kuşatma Mühendisliği	Gülle × 24
Chelone	Kuşatma safı	660	300	6600	6	Kuşatma Atölyesi sv. 30	Örtülü Koçbaşı	—

Kargı atan makineler sahadaki hedefler için, gülle atanlar ve Koçbaşı sur için vardır. Yüksek saldırı sura karşı iyi olmak demek değildir: Ballista neredeyse Mancınık kadar sert vurur ama taşa pek bir şey yapamaz. Koçbaşı mühimmat harcamaz: kuşatma ne kadar uzarsa uzasın kurumaz. Yalnız sura vurur, insana hiç vurmaz ve savunmaya da katılmaz: şehrinde bekleyen Koçbaşı, o şehre saldıranlara karşı sahaya çıkmaz. Ağır makineler çok daha yıkıcıdır ama hem nüfusa hem dar kuşatma sahasında yere çok daha pahalıya gelir.

Yüksek surlar ve Chelone

Chelone

Sur her seviyede bir öncekinden epey daha sağlam olur, kuşatma sahası ise yalnız Meclis Evi büyüdükçe genişler. Bu yüzden en yüksek surlar Helepolis'e bile direnir: saldıran ordu taşı yıkamadan okların altında dağılır.

Chelone bu surları yıkmak için vardır. Tekerlekli, damı kaplanmış bir sundurmanın altında asılı duran ağır bir koçbaşıdır: kapıyı bütün makinelerden çok daha ağır döver ve mühimmat harcamaz. Damı ve kalın kaplaması sayesinde oklara her makineden uzun dayanır: burçtaki okçuların ateşinden, düz bir Koçbaşı’nın yediğinin çok küçük bir kısmını yer.

Bedeli de buna göredir. Kuşatma Atölyesi'nin çok yüksek bir seviyesini ve Örtülü Koçbaşı araştırmasını ister; pahalıdır, çok yurttaşa mal olur, bakımı ağırdır, ordunun en yavaşıdır ve bir nakliye gemisini tek başına doldurur. Gediği o açar ama şehri o almaz: surun arkasında saldıranla boy ölçüşecek bir garnizon varsa savaş gedikten sonra da çetin geçer.

Kuşatma makinesi neyi hedefler?

Önce suru; sur ayaktayken yalnız onu. Sur yoksa ya da yıkıldıysa önce düşmanın kuşatma makinelerini arar, bunlara karşı daha da etkilidir. Sonra ön hattı, kanadı ve menzilli safı arar. Koçbaşı ve Chelone bunların hiçbirini aramaz: yalnız sura vurur. Destek koluna hiçbir makine ulaşamaz.

Kaç makine gerekir?

Kesin bir sayı yoktur; sur seviyesi, direnci ve makinenin cinsi belirler. Ama üç şey her zaman doğrudur.

Kuşatma sahası sahanın en dar bölümüdür ve sığmayan makine hiçbir iş yapmaz. Makineler gülle yer. Ve makineler kırılır: parçalanan bir makine o savaşta bir daha ateş etmez. Yanında Mühendis varsa kırılanların bir kısmını onarılmak üzere geri çeker ve ordun eve dönerken onları da götürür.